Hàng mua qua hội thảo, buổi giới thiệu sản phẩm hay người bán đến tận nhà thuộc nhóm giao dịch bán hàng trực tiếp, và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 có quy định riêng cho nhóm này, trong đó có khoảng thời gian người mua được cân nhắc để huỷ hợp đồng đã ký. Số ngày, cách tính và điều kiện cụ thể bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành, nhưng nguyên tắc rất rõ: luật biết rằng người mua trong những buổi như vậy thường quyết định dưới áp lực, nên cho họ một cơ hội nghĩ lại.
Người hay gặp chuyện này nhất là ông bà, cha mẹ lớn tuổi: được mời đi tham quan, ăn trưa, nhận quà, nghe “bác sĩ” nói chuyện, rồi ký mua một bộ nồi, tấm đệm, máy xông hay thực phẩm bổ sung với giá cao. Bài viết cho cả người mua và con cháu: huỷ hợp đồng thế nào, khiếu nại ai, và cách phòng từ trước.
Vì sao bán hàng trực tiếp được luật đối xử riêng
Mua hàng ở cửa hàng, bạn chủ động đến, có thời gian so sánh, có thể bỏ đi bất cứ lúc nào. Ở một buổi hội thảo tặng quà thì khác: bạn được mời đến vì mục đích khác (tham quan, khám sức khoẻ miễn phí, nhận quà), được tiếp đón chu đáo, ngồi cùng nhiều người đang hào hứng, nghe người dẫn nói về bệnh tật và tuổi già, rồi được đề nghị ký ngay để hưởng “giá ưu đãi chỉ hôm nay”. Bán hàng tận nhà cũng tương tự: người bán ở trong không gian riêng của bạn, khó từ chối.
Những hình thức này không bị cấm, nhưng pháp luật bảo vệ người tiêu dùng đặt thêm nghĩa vụ cho người bán: thông tin đầy đủ về hàng hoá, giá, hợp đồng bằng văn bản với nội dung bắt buộc, và quyền của người mua được đơn phương chấm dứt hợp đồng trong thời gian cân nhắc. Luật 2023 còn có khái niệm người tiêu dùng dễ bị tổn thương, trong đó có người cao tuổi, được ưu tiên khi giải quyết khiếu nại, yêu cầu.
Với hình thức bán hàng đa cấp, có quy định riêng nữa, trong đó có quyền trả lại hàng cho doanh nghiệp trong một thời hạn nhất định với điều kiện về tình trạng hàng. Nếu người thân của bạn mua qua một mạng lưới đa cấp, đọc kỹ hợp đồng tham gia và quy tắc hoạt động của doanh nghiệp đó.
Huỷ hợp đồng trong thời gian cân nhắc
Thời gian cân nhắc thường ngắn, nên làm ngay khi quyết định không mua nữa, đừng chờ con cháu về rồi mới tính.
- Tìm lại hợp đồng hoặc phiếu mua hàng đã ký; ghi tên doanh nghiệp, địa chỉ, ngày ký, hàng hoá, số tiền đã trả.
- Đọc phần nói về quyền huỷ hợp đồng, thời hạn và cách thông báo. Hợp đồng đúng quy định phải có phần này.
- Soạn thông báo huỷ hợp đồng ngắn gọn: thông tin người mua, số hợp đồng, ngày ký, nội dung “thông báo đơn phương chấm dứt hợp đồng trong thời gian cân nhắc”, yêu cầu hoàn tiền và cách nhận lại hàng.
- Gửi bằng cách có lưu vết: thư bảo đảm đến địa chỉ doanh nghiệp ghi trên hợp đồng, kèm thư điện tử nếu có. Giữ biên lai gửi.
- Giữ nguyên hàng hoá, không bóc thêm, không dùng tiếp; chụp ảnh tình trạng hàng.
- Ghi lại mọi cuộc gọi của người bán sau đó: ai gọi, nói gì, hứa gì.
Nếu hợp đồng không có phần quyền huỷ, không ghi tên doanh nghiệp, hoặc người mua không được giao bản hợp đồng, đó là dấu hiệu người bán không làm đúng nghĩa vụ. Ghi chi tiết này vào thông báo và vào đơn khiếu nại về sau.
Dấu hiệu cho thấy buổi hội thảo có vấn đề
Không phải buổi giới thiệu sản phẩm nào cũng xấu. Nhưng khi thấy nhiều dấu hiệu dưới đây cùng lúc, người tham gia nên dừng lại trước khi ký:
- Lời mời không nói rõ là buổi bán hàng, chỉ nói tham quan, khám miễn phí, nhận quà.
- Người nói xưng là bác sĩ, chuyên gia nhưng không có thông tin rõ ràng, nói nhiều về bệnh tật, gợi nỗi lo.
- Sản phẩm được giới thiệu chữa được nhiều bệnh, kể cả bệnh mạn tính, thay thuốc.
- Giá chỉ có trong buổi, phải đặt cọc ngay, có người đi kèm “hỗ trợ” ký giấy.
- Không có hợp đồng, chỉ có phiếu thu, hoặc hợp đồng không ghi tên doanh nghiệp, địa chỉ.
- Gợi ý vay trả góp tại chỗ hoặc dùng thẻ của người khác.
Sản phẩm liên quan sức khoẻ cần đặc biệt cẩn thận. Lời quảng cáo công dụng chữa bệnh cho thực phẩm, thiết bị không phải thuốc là dạng sai phạm cơ quan quản lý quan tâm. Người lớn tuổi đang dùng thuốc điều trị nên hỏi bác sĩ của mình trước khi dùng bất cứ sản phẩm nào mua ở các buổi như vậy.
Quá thời gian cân nhắc: khiếu nại ai, theo căn cứ nào
Nếu đã qua thời gian huỷ, bạn vẫn còn những căn cứ khác để khiếu nại, tuỳ vấn đề cụ thể của giao dịch.
| Vấn đề | Căn cứ khiếu nại | Gửi đến |
|---|---|---|
| Hàng không đúng như giới thiệu, có lỗi | Thông tin sai, hàng có khuyết tật | Doanh nghiệp bán; sau đó hội bảo vệ người tiêu dùng |
| Quảng cáo công dụng chữa bệnh | Quảng cáo sai sự thật về sản phẩm liên quan sức khoẻ | Cơ quan quản lý chuyên ngành y tế, an toàn thực phẩm cấp tỉnh |
| Không có hợp đồng, không có thông tin người bán | Vi phạm nghĩa vụ của người bán hàng trực tiếp | Sở Công Thương, cơ quan quản lý thị trường |
| Người mua không đủ khả năng nhận thức khi ký | Giao dịch có thể bị xem xét về hiệu lực | Cần tư vấn pháp lý; có thể phải qua toà |
| Có dấu hiệu lừa đảo: hàng giả, doanh nghiệp không có thật | Hành vi chiếm đoạt | Cơ quan công an |
Danh mục về nhờ hội và cơ quan bảo vệ người tiêu dùng trên trang này có bài riêng về những gì các tổ chức đó làm được. Khi giá trị lớn hoặc người mua có vấn đề sức khoẻ ảnh hưởng nhận thức, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi chọn hướng đi.
Ví dụ giả định: tấm đệm “chăm sóc sức khoẻ” ký mua sau buổi tham quan
Bà L., bảy mươi hai tuổi, sống ở Nghệ An, được mời đi tham quan một cơ sở sản xuất, ăn trưa và nhận một bộ bát làm quà. Cuối buổi, người dẫn chương trình giới thiệu tấm đệm điện “hỗ trợ xương khớp”, nói rằng nhiều người dùng đã bớt đau lưng, giá ưu đãi chỉ áp dụng trong ngày. Bà ký phiếu mua, trả trước một phần tiền mặt, số còn lại hẹn trả khi giao hàng.
Tối đó con gái bà gọi điện, nghe chuyện và cùng bà xem lại giấy tờ. Phiếu có tên công ty, địa chỉ, nhưng không có phần nào nói về quyền huỷ. Hôm sau, con gái soạn giúp thông báo huỷ hợp đồng, bà ký tên, gửi thư bảo đảm tới địa chỉ công ty và báo qua số liên hệ in trên phiếu. Khi nhân viên giao hàng đến, bà từ chối nhận, đưa bản sao thông báo đã gửi.
Công ty ban đầu chỉ đồng ý trả lại một nửa số tiền đã đặt. Gia đình gửi đơn tới hội bảo vệ người tiêu dùng cấp tỉnh, kèm phiếu mua, thông báo huỷ và biên lai gửi, nêu rõ người mua là người cao tuổi và phiếu không ghi quyền huỷ. Sau khi hội làm việc, công ty hoàn lại toàn bộ khoản đã trả. Điểm quyết định là gia đình hành động ngay trong mấy ngày đầu và mọi bước đều có giấy tờ.
Con cháu giúp ông bà thế nào cho đúng
Phản ứng tự nhiên của con cháu là tức giận, trách ông bà “lại bị lừa”. Cách đó thường phản tác dụng: người lớn tuổi xấu hổ, giấu những lần mua sau, và càng tin người bán vì người bán luôn ngọt ngào. Nên bắt đầu bằng việc hỏi chuyện nhẹ nhàng, xem lại giấy tờ cùng ông bà, giải thích rằng luật cho phép huỷ và mình sẽ lo phần giấy tờ.
Về pháp lý, ông bà là người ký hợp đồng nên là người có quyền huỷ và khiếu nại. Con cháu có thể soạn giúp văn bản, đi cùng, hoặc được ông bà uỷ quyền bằng văn bản để làm thay. Gửi thông báo nhân danh con cháu mà không có uỷ quyền thì doanh nghiệp có thể từ chối làm việc.
Phòng từ trước hiệu quả hơn mọi khiếu nại: nói chuyện với ông bà về những buổi “tặng quà” như một chuyện đời thường, thống nhất một quy tắc đơn giản như “mua món gì trên một mức tiền thì gọi con trước”, để ý những cuộc gọi mời tham quan, khám miễn phí. Người cao tuổi sống một mình nên được hàng xóm, người thân hỏi han thường xuyên hơn trong những giai đoạn có nhiều đoàn bán hàng về địa phương.
Góc doanh nghiệp bán hàng trực tiếp
Bán hàng trực tiếp là một kênh hợp pháp, nhiều doanh nghiệp làm đúng: thông báo rõ mục đích buổi giới thiệu, sản phẩm có công bố, hợp đồng đầy đủ, nhân viên không ép. Với những doanh nghiệp này, quyền huỷ trong thời gian cân nhắc là một chi phí của mô hình kinh doanh, và việc tôn trọng nó giúp họ khác biệt với những đoàn bán hàng làm ăn chụp giật.
Doanh nghiệp làm đúng nên chủ động giải thích quyền huỷ ngay trong buổi bán, ghi rõ trong hợp đồng, có đầu mối nhận thông báo huỷ và hoàn tiền đúng hạn. Khi khách là người cao tuổi, khuyến khích họ hỏi ý kiến người thân trước khi ký là cách giảm hẳn khiếu nại, và giảm nguy cơ bị xem xét về giao dịch với người tiêu dùng dễ bị tổn thương.
Với người mua, biết rằng có những doanh nghiệp làm đúng giúp bạn đánh giá một buổi giới thiệu khách quan hơn: thông tin minh bạch, hợp đồng rõ ràng, không ép ký ngay là dấu hiệu tốt. Ngược lại, mọi lời giục “ký ngay kẻo hết suất” đều là lý do để về nhà suy nghĩ thêm.
Câu hỏi thường gặp
Đã nhận quà ở hội thảo thì có bắt buộc phải mua hàng không?
Không. Quà tặng tại buổi giới thiệu không ràng buộc bạn phải mua. Nếu người tổ chức gây áp lực rằng đã nhận quà thì phải mua, đó là cách bán hàng không lành mạnh. Bạn có thể trả lại quà nếu muốn, nhưng không có nghĩa vụ ký hợp đồng.
Thời gian được huỷ hợp đồng khi mua ở hội thảo là bao nhiêu ngày?
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 có quy định thời gian cân nhắc cho giao dịch bán hàng trực tiếp, nhưng số ngày và cách tính bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi hội bảo vệ người tiêu dùng. Hợp đồng đúng quy định cũng phải ghi rõ thời hạn này.
Đã đặt cọc tại buổi hội thảo rồi muốn huỷ thì sao?
Nếu còn trong thời gian cân nhắc, gửi thông báo huỷ và yêu cầu hoàn tiền đã trả. Nếu chỉ có phiếu đặt cọc mà không có hợp đồng đầy đủ, ghi rõ điều này vào thông báo. Giữ biên lai và mọi giấy tờ đã nhận tại buổi.
Ông bà đã mua mà không cho con cháu can thiệp thì làm sao?
Tôn trọng quyết định của ông bà nếu họ thật sự muốn giữ hàng. Có thể giúp kiểm tra sản phẩm có công bố hợp lệ không, nhắc ông bà hỏi bác sĩ trước khi dùng sản phẩm liên quan sức khoẻ, và thống nhất cách gọi điện hỏi trước những lần mua sau.
Doanh nghiệp không trả lời thông báo huỷ thì làm gì tiếp?
Gửi đơn tới hội bảo vệ người tiêu dùng hoặc Sở Công Thương nơi doanh nghiệp đặt trụ sở hoặc nơi diễn ra buổi bán hàng, kèm hợp đồng, thông báo huỷ và biên lai gửi. Ghi rõ người mua là người cao tuổi nếu đúng như vậy, vì đây là nhóm được ưu tiên khi giải quyết.
Người bán đến tận nhà và để lại hàng dùng thử rồi đòi tiền có phải trả không?
Nếu bạn chưa đồng ý mua, việc người bán tự để lại hàng không tạo ra nghĩa vụ phải trả tiền. Hãy liên hệ người bán đến lấy lại hàng, ghi lại thời gian liên hệ. Không ký bất kỳ giấy tờ nào bạn chưa đọc kỹ.