Khi bị phạt vì lấn chiếm vỉa hè, bạn đang đối mặt với hai việc khác nhau: quyết định xử phạt (tiền phạt và biện pháp khắc phục) và việc bàn ghế, xe đẩy, mái che bị thu giữ; mỗi việc có căn cứ riêng, và bạn có thể khiếu nại từng việc nếu thấy sai. Nhầm hai việc làm một là lý do khiến nhiều chủ quán viết đơn xin lại đồ trong khi thứ cần khiếu nại là quyết định phạt, hoặc ngược lại.
Bài này viết cho chủ quán ăn, quán nước, tiệm tạp hoá, tiệm sửa xe hay bày hàng ra trước cửa. Trước hết cần nói thẳng: phần lớn trường hợp bị lập biên bản là có vi phạm thật, và cách tốt nhất là khắc phục rồi tính chuyện sử dụng vỉa hè đúng phép. Khiếu nại chỉ có cơ sở khi có sai sót cụ thể: phạt nhầm người, phạt khi đã được phép, đồ bị mang đi mà không có giấy tờ, hoặc áp dụng sai hành vi. Bài đi qua từng ca đó.
Vỉa hè trước nhà có phải của nhà mình không
Nhiều tranh cãi bắt đầu từ suy nghĩ phần vỉa hè trước cửa là của mình. Về pháp lý, vỉa hè là một phần của đường đô thị, thuộc kết cấu hạ tầng giao thông do Nhà nước quản lý, dành cho người đi bộ trước hết. Chủ nhà mặt phố có lợi thế đi lại, đỗ xe ra vào, nhưng không có quyền sở hữu hay quyền đương nhiên dùng vỉa hè để kinh doanh, để vật liệu hay dựng mái che kiên cố.
Pháp luật cho phép sử dụng tạm thời một phần vỉa hè ngoài mục đích giao thông trong một số trường hợp, với điều kiện còn chừa lối đi cho người đi bộ, và thường phải được cơ quan có thẩm quyền ở địa phương chấp thuận; một số thành phố còn thu phí sử dụng. Cách làm khác nhau giữa các tỉnh, thành, và đang thay đổi theo bộ máy chính quyền hai cấp từ năm 2025. Nếu bạn đã được cấp phép, giấy phép đó là chứng cứ quan trọng nhất của bạn.
Vì vậy, trước khi khiếu nại, hãy tự hỏi thật lòng: phần mình đang dùng có nằm trong phạm vi được phép không, còn chừa lối đi không, có quá giờ được phép không. Nếu câu trả lời là không, khiếu nại sẽ khó thành công và thời gian nên dành cho việc khắc phục, xin phép đúng cách.
Những ca khiếu nại có cơ sở
Dưới đây là các tình huống thực tế mà khiếu nại thường có căn cứ, cùng chứng cứ nên chuẩn bị. Đây là ví dụ giả định để minh hoạ, không phải danh sách đầy đủ.
| Tình huống | Vì sao có thể sai | Chứng cứ nên có |
|---|---|---|
| Đã có giấy phép sử dụng tạm thời vỉa hè, vẫn bị phạt | Hành vi được phép, nếu dùng đúng phạm vi và thời gian ghi trong giấy | Bản sao giấy phép, sơ đồ phần được dùng, ảnh hiện trạng lúc bị lập biên bản |
| Người bị phạt không phải người kinh doanh | Chủ nhà cho thuê mặt bằng bị ghi tên thay cho người thuê đang bày hàng | Hợp đồng thuê, giấy đăng ký hộ kinh doanh của người thuê |
| Đồ để trên phần đất của nhà, không phải vỉa hè | Ranh giới giữa đất nhà và vỉa hè không đúng như biên bản ghi | Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có sơ đồ thửa, ảnh đo đạc |
| Xe của khách đậu tạm, không phải hàng hoá của quán | Hành vi để xe khác với hành vi kinh doanh trên vỉa hè | Ảnh, camera cho thấy thời gian và chủ của chiếc xe |
| Áp dụng hành vi nặng hơn thực tế | Biên bản ghi xây dựng công trình trong khi chỉ là mái che di động | Ảnh chi tiết, hoá đơn mua mái che, cách lắp đặt |
Nếu biên bản đã ghi sai từ đầu mà bạn ký không ghi ý kiến, khiếu nại vẫn làm được, nhưng sẽ phải dựa nhiều hơn vào chứng cứ bên ngoài. Lần sau, hãy ghi ý kiến không đồng ý ngay vào biên bản trước khi ký.
Đồ bị mang đi: thu giữ đúng cách trông như thế nào
Bàn ghế, xe đẩy, biển quảng cáo, hàng hoá bị đưa lên xe trong các đợt ra quân có thể là tang vật, phương tiện vi phạm bị tạm giữ để xử lý. Việc tạm giữ phải có quyết định và biên bản ghi rõ số lượng, chủng loại, tình trạng, có chữ ký của người có đồ hoặc người chứng kiến, và bạn được giao một bản. Không có tờ giấy nào trong tay sau khi đồ bị mang đi là dấu hiệu bất thường.
Ngay khi đồ bị đưa đi, nếu không được giao biên bản, bạn nên đến trụ sở của lực lượng làm nhiệm vụ trong ngày, thường là uỷ ban cấp xã nơi có vỉa hè, đề nghị cung cấp bản sao biên bản tạm giữ. Mang theo ảnh chụp đồ đạc trước đó và hoá đơn mua nếu có. Nếu cơ quan không cung cấp, đề nghị bằng văn bản; việc không lập biên bản hoặc không giao biên bản có thể là đối tượng khiếu nại hành vi.
Khi nhận lại, kiểm từng món theo biên bản. Bàn ghế nhựa thường bị chồng lên nhau và vỡ trong quá trình vận chuyển; nếu số lượng hay tình trạng khác với lúc bị giữ, ghi vào biên bản trả trước khi ký. Thứ dễ hỏng như rau, đá, thực phẩm tươi cần được xử lý theo quy định riêng; hỏi rõ số phận của chúng nếu bạn bị thu hàng ăn.
Viết đơn khiếu nại quyết định phạt về trật tự đô thị
Quyết định xử phạt về sử dụng vỉa hè trái phép thường do Chủ tịch UBND cấp xã ký, hoặc người có thẩm quyền khác tuỳ lực lượng phát hiện. Các bước:
- Xác định người ký quyết định và cơ quan của họ; đơn khiếu nại lần đầu gửi tới chính người đó.
- Mở đầu đơn bằng thông tin của bạn và số, ngày của quyết định; nếu là hộ kinh doanh, ghi tên hộ và người đại diện.
- Nêu ngắn gọn sự việc theo quyết định, rồi chỉ ra điểm bạn không đồng ý: sai người, sai hành vi, hành vi đã được phép, hay mức xử lý không tương xứng với tình tiết.
- Đính kèm chứng cứ đã chuẩn bị, đánh số từng tài liệu, ghi trong đơn tài liệu nào chứng minh điều gì.
- Nêu yêu cầu rõ: huỷ bỏ quyết định, sửa đổi phần áp dụng hành vi, hay trả lại đồ đang bị giữ; mỗi yêu cầu một dòng.
- Nộp tại bộ phận tiếp nhận của uỷ ban cấp xã, xin giấy biên nhận; lưu lại bản sao toàn bộ đơn và tài liệu.
Nếu không đồng ý với kết quả lần đầu, khiếu nại lần hai thường gửi lên Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp. Trước đây nhiều quyết định loại này do cấp huyện ký; vụ việc cũ đang dở dang cần hỏi rõ hồ sơ đã chuyển về đâu sau ngày 1/7/2025.
Khi lỗi là có thật: khắc phục và xin phép đúng cách
Khắc phục ngay. Biện pháp khắc phục thường là buộc khôi phục tình trạng ban đầu, tức dọn trả vỉa hè. Làm sớm cho thấy thiện chí, và nếu cơ quan phải tự tổ chức dọn thì chi phí có thể tính vào bạn.
Xin hoãn hay nộp nhiều lần nếu khó khăn. Nếu khoản phạt nặng so với khả năng của hộ kinh doanh nhỏ, có thể làm đơn đề nghị hoãn hoặc nộp tiền phạt nhiều lần theo điều kiện luật cho phép; đó là thủ tục khác với khiếu nại.
Hỏi về việc sử dụng tạm thời vỉa hè. Đến uỷ ban cấp xã hỏi địa phương có cho phép sử dụng tạm thời một phần vỉa hè cho kinh doanh không, điều kiện, giờ giấc, có phí không, hồ sơ gồm gì. Có giấy phép thì lần sau bạn đứng ở thế khác hẳn.
Thoả thuận với hàng xóm. Hai nhà cạnh nhau cùng bày hàng, người đi bộ phải xuống lòng đường; nhiều vụ bị lập biên bản xuất phát từ phản ánh của chính hàng xóm. Một cuộc nói chuyện về lối đi chung đôi khi giúp bạn khỏi bị phạt lần sau.
Những điều không nên làm
Vỉa hè là nơi va chạm hằng ngày giữa người kinh doanh và lực lượng trật tự. Vài thói quen làm vụ việc xấu đi:
- Giằng co, giữ đồ không cho lực lượng làm nhiệm vụ mang đi; hành vi cản trở người thi hành công vụ có thể bị xử lý nặng hơn chính lỗi lấn chiếm.
- Quay video rồi đăng lên mạng kèm lời lẽ xúc phạm cán bộ; ghi hình để làm chứng cứ là được, nhưng xúc phạm và cắt ghép là chuyện khác.
- Ký biên bản mà không đọc, rồi sau đó mới nói biên bản ghi sai.
- Kéo cả dãy phố cùng ký một lá đơn chung khi mỗi nhà một tình huống khác nhau; đơn tập thể chỉ có ích khi các trường hợp giống nhau thật sự, và phải cử người đại diện đúng cách.
- Bỏ qua quyết định vì nghĩ khoản phạt nhỏ; quyết định có hiệu lực không chấp hành có thể bị cưỡng chế và để lại dấu vết khi làm các thủ tục khác.
Nếu thấy việc xử phạt ở khu phố mình áp dụng không đồng đều giữa các hộ, đó là nội dung phản ánh, kiến nghị về cách quản lý, không phải lý do để mình được miễn; tách hai chuyện ra để lá đơn của bạn không bị loãng.
Nhận kết quả giải quyết lần đầu rồi làm gì tiếp
Quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu có thể giữ nguyên, sửa một phần hoặc huỷ quyết định xử phạt. Đọc phần lý do: người giải quyết có xem xét giấy phép, hợp đồng thuê, ảnh hiện trạng bạn nộp không, hay chỉ nhắc lại nội dung biên bản. Một quyết định không nhắc tới chứng cứ chính của bạn là điểm yếu bạn có thể nêu ở bước sau.
Nếu quyết định xử phạt bị huỷ, đề nghị trả lại đồ đang bị giữ và hoàn lại khoản tiền đã nộp, kèm bản sao quyết định giải quyết. Nếu chỉ được sửa một phần, ví dụ đổi sang hành vi nhẹ hơn, kiểm tra xem số tiền phải nộp đã được tính lại chưa và tang vật nào được trả. Mọi thứ nên được ghi thành văn bản, đừng chỉ nghe hứa miệng ở bộ phận một cửa.
Nếu vẫn không đồng ý, bạn có hai đường: khiếu nại lần hai lên cấp trên trực tiếp của người đã giải quyết, hoặc khởi kiện vụ án hành chính. Với một vụ vỉa hè có giá trị nhỏ, nhiều chủ quán chọn dừng lại và tập trung xin phép sử dụng vỉa hè cho những tháng tới. Đó cũng là một lựa chọn hợp lý, miễn là bạn chọn sau khi đã cân nhắc chứ không phải vì để lỡ thời hạn.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà cho thuê mặt bằng có bị phạt thay người thuê không?
Người bị xử phạt là người thực hiện hành vi vi phạm. Nếu người thuê bày hàng ra vỉa hè thì họ là người vi phạm; chủ nhà bị ghi tên nhầm có thể khiếu nại, kèm hợp đồng thuê và giấy tờ kinh doanh của người thuê để chứng minh.
Đồ bị thu không có biên bản thì đòi lại thế nào?
Đến uỷ ban cấp xã nơi xảy ra việc thu giữ, đề nghị cung cấp biên bản và cho biết đồ đang ở đâu. Nếu không có văn bản nào, viết đơn khiếu nại hành vi thu giữ không lập biên bản, kèm ảnh, hoá đơn và lời xác nhận của người chứng kiến.
Đang khiếu nại có phải dọn đồ khỏi vỉa hè không?
Có. Khiếu nại không làm hành vi đang diễn ra trở thành hợp pháp. Nếu bạn tiếp tục bày hàng, bạn có thể bị lập biên bản mới. Việc dọn trả vỉa hè không làm mất quyền khiếu nại quyết định đã ra.
Bán hàng rong đẩy xe trên vỉa hè có bị phạt như cửa hàng không?
Hành vi và mức xử lý có thể khác nhau tuỳ cách sử dụng vỉa hè và quy định của từng lĩnh vực. Người bán hàng rong cũng có quyền khiếu nại nếu bị xử lý sai, với cách làm tương tự: đọc quyết định, xác định người ký, gửi đơn kèm chứng cứ.
Được phép dùng vỉa hè nhưng quá giờ vài phút có bị phạt không?
Giấy phép thường gắn với phạm vi và khung giờ cụ thể; dùng ngoài khung giờ là ngoài phạm vi được phép. Nếu bạn bị lập biên bản khi vẫn trong giờ được phép, giữ lại bằng chứng thời gian như ảnh, camera và nêu điều đó trong đơn khiếu nại.