Thông báo không thụ lý đơn khiếu nại nghĩa là người nhận đơn đã xem và kết luận đơn chưa đủ điều kiện để giải quyết, hoặc không thuộc thẩm quyền của họ; thông báo phải nêu lý do. Đây chưa phải kết quả giải quyết, cũng không có nghĩa khiếu nại của bạn sai. Nó chỉ cho biết lá đơn này, ở nơi này, chưa được đưa vào quy trình giải quyết.
Việc cần làm là đọc thật kỹ lý do. Luật Khiếu nại 2011 liệt kê những trường hợp khiếu nại không được thụ lý; có trường hợp sửa được ngay trong một buổi, có trường hợp buộc phải đổi kênh, và có trường hợp chính việc không thụ lý mới là chỗ có vấn đề. Bài này đi qua từng nhóm lý do thường gặp, cách xử lý tương ứng, và mấy lỗi khiến người ta nộp lại đơn rồi tiếp tục bị trả.
Đọc thông báo không thụ lý: bốn chỗ cần xem trước
Ai ký và ký với tư cách gì. Thông báo do chính người có thẩm quyền giải quyết ký, hay do một bộ phận tiếp nhận ký thay. Điều này cho biết đơn đã đến tay người có thẩm quyền hay mới dừng ở khâu xử lý đơn, và nếu cần đề nghị xem xét lại thì gửi cho ai.
Ngày ký và ngày bạn nhận. Ghi cả hai ngày lên góc bản sao. Nếu phải nộp lại đơn hay tính thời hiệu khởi kiện, mốc bạn nhận được văn bản thường quan trọng hơn ngày ký, và phong bì có dấu bưu điện là bằng chứng nên giữ lại cùng thông báo.
Lý do và căn cứ được viện dẫn. Thông báo đúng cách nêu lý do cụ thể, thường kèm quy định làm căn cứ. Một câu chung chung kiểu "đơn không đủ điều kiện thụ lý" mà không nói thiếu điều kiện gì là chỗ bạn có quyền đề nghị nêu rõ.
Phần hướng dẫn ở cuối. Nhiều thông báo có thêm một đoạn hướng dẫn bạn gửi đơn tới nơi khác, bổ sung giấy tờ gì, hoặc chuyển sang kênh phản ánh, kiến nghị. Người đọc hay bỏ qua đoạn này vì đã thất vọng ở câu đầu, trong khi đây chính là phần chỉ đường cho bước tiếp theo.
Lý do không thụ lý thường gặp và hướng xử lý
Bảng dưới gom các lý do hay xuất hiện trong thông báo không thụ lý, diễn đạt bằng lời thường. Văn bản thật có thể dùng câu chữ khác; hãy đối chiếu với Luật Khiếu nại và văn bản hướng dẫn hiện hành để biết lý do nêu ra có đúng căn cứ không.
| Lý do | Có sửa được không | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Đơn không có chữ ký hoặc điểm chỉ của người khiếu nại | Sửa được ngay | Ký hoặc điểm chỉ vào đơn, nộp lại; nếu nhờ người viết hộ, vẫn phải tự ký |
| Người đứng đơn thay không phải người đại diện hợp pháp | Sửa được | Bổ sung giấy uỷ quyền hợp lệ hoặc giấy tờ chứng minh tư cách đại diện, hoặc tự đứng đơn |
| Quyết định, hành vi bị khiếu nại không liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người khiếu nại | Tuỳ trường hợp | Nếu thực sự có liên quan, bổ sung giấy tờ chứng minh; nếu chỉ là việc chung, cân nhắc kênh phản ánh, kiến nghị |
| Đã hết thời hiệu khiếu nại | Có thể, nếu có lý do chính đáng | Chứng minh khoảng thời gian bị trở ngại khách quan như ốm đau, thiên tai, đi xa công tác, học tập |
| Việc đã có quyết định giải quyết lần hai | Không qua khiếu nại nữa | Xem xét khởi kiện vụ án hành chính nếu còn thời hiệu |
| Toà án đã thụ lý hoặc đã giải quyết việc này | Không qua khiếu nại nữa | Theo vụ án tại toà; khiếu nại hành chính dừng lại |
| Quyết định thuộc loại chỉ đạo nội bộ giữa các cơ quan | Thường không | Xem quyết định cụ thể nào thực sự tác động tới bạn và khiếu nại quyết định đó |
Có hai lý do nằm ngoài bảng mà bạn cũng có thể gặp: nơi nhận không có thẩm quyền, và đơn chưa rõ nội dung. Lý do đầu xử lý bằng cách gửi đúng nơi; lý do sau xử lý bằng cách viết lại phần nội dung cho rõ quyết định, hành vi nào bị khiếu nại và bạn yêu cầu gì.
Lỗi hình thức: sửa rồi nộp lại cho gọn
Thiếu chữ ký, thiếu giấy tờ đại diện, không ghi rõ quyết định bị khiếu nại là những lý do dễ chịu nhất, vì chỉ cần sửa lá đơn. Nhưng nhiều người sửa đúng chỗ bị nêu rồi giữ nguyên những chỗ yếu khác, và lần thứ hai bị trả vì một lý do mới. Trước khi nộp lại, hãy rà toàn bộ đơn một lượt: họ tên, địa chỉ, cách liên lạc; tên cơ quan và người nhận; số, ngày, người ký của quyết định bị khiếu nại hoặc mô tả hành vi cụ thể; nội dung khiếu nại; yêu cầu; danh mục tài liệu kèm theo; chữ ký.
Khi nộp lại, ghi rõ ở đầu đơn rằng đây là đơn nộp lại sau thông báo không thụ lý số mấy, ngày nào, và đã khắc phục điểm gì. Kèm bản sao thông báo đó. Cách ghi này giúp cán bộ tiếp nhận không xếp đơn vào loại trùng lặp, và cũng giữ được dấu vết rằng bạn đã khiếu nại từ lần đầu.
Với trường hợp nhờ người khác đứng đơn, hãy hỏi kỹ cơ quan tiếp nhận yêu cầu loại giấy tờ đại diện nào. Người thân trong gia đình không mặc nhiên được thay mặt nhau khiếu nại; cần giấy tờ thể hiện tư cách đại diện theo pháp luật hoặc văn bản uỷ quyền hợp lệ. Phần uỷ quyền khiếu nại cụ thể có bài riêng ở trang Uỷ Nhiệm trong cùng hệ thống.
Lý do "không liên quan trực tiếp": khi nào cãi được
Hiểu đúng điều kiện này. Khiếu nại là để bảo vệ quyền, lợi ích của chính mình. Một quyết định tác động tới hàng xóm, tới cả khu phố, nhưng không đụng tới quyền lợi riêng của bạn thì về nguyên tắc bạn không phải người khiếu nại, mà là người có thể phản ánh, kiến nghị hoặc tố cáo nếu thấy có vi phạm.
Khi bạn thật sự bị ảnh hưởng mà đơn chưa thể hiện. Rất nhiều đơn bị trả vì người viết kể chuyện chung mà không nói mình mất gì. Ví dụ giả định: một quyết định cấp phép xây dựng cho nhà bên cạnh làm nhà bạn mất lối đi; đơn cần nêu cụ thể lối đi đó, giấy tờ chứng minh bạn sử dụng nó, và thiệt hại cụ thể.
Bổ sung bằng chứng chứ không bằng lời lẽ. Giấy tờ nhà đất, hợp đồng, ảnh chụp hiện trạng, biên bản làm việc có tên bạn là thứ làm điều kiện này thay đổi. Câu văn mạnh hơn không thay được một tờ giấy chứng minh quan hệ trực tiếp.
Nếu vẫn bị trả, chuyển kênh cho đúng. Khi quả thật bạn chỉ là người quan tâm chung, đơn phản ánh, kiến nghị hoặc tố cáo hành vi vi phạm là kênh phù hợp, mỗi loại có trình tự riêng. Phân biệt các loại đơn có ở trang Trình Tự và nhiều tài liệu phổ biến pháp luật.
Hết thời hiệu: lý do chính đáng phải chứng minh được
Luật Khiếu nại có quy định: nếu vì ốm đau, thiên tai, địch hoạ, đi công tác, học tập ở nơi xa hoặc trở ngại khách quan khác mà bạn không khiếu nại được đúng thời hiệu, thì khoảng thời gian bị trở ngại đó không tính vào thời hiệu. Đây là cánh cửa thật, nhưng chỉ mở khi bạn có giấy tờ chứng minh khoảng trở ngại.
Giấy tờ thường dùng là giấy ra viện, giấy xác nhận điều trị ghi rõ từ ngày nào đến ngày nào; quyết định cử đi công tác, đi học kèm thời gian; xác nhận của chính quyền nơi cư trú về thiên tai, ngập lụt làm chia cắt. Điều quan trọng là mốc thời gian trên giấy tờ phải khớp với khoảng bạn cần trừ ra. Một giấy ra viện cách mốc thời hiệu nhiều tháng không giúp được gì.
Trong đơn nộp lại, đặt một đoạn riêng trình bày lý do chậm: trở ngại gì, từ ngày nào đến ngày nào, giấy tờ kèm theo là gì, và sau khi hết trở ngại bạn đã khiếu nại ngay vào ngày nào. Nếu lý do chậm là chưa nhận được quyết định, hãy chứng minh ngày bạn thực sự nhận hoặc biết được quyết định, vì thời hiệu tính từ mốc đó chứ không phải từ ngày ký.
Khi bạn cho rằng việc không thụ lý là sai
Có những thông báo không thụ lý không nêu lý do, nêu lý do không có căn cứ, hoặc áp sai trường hợp. Lúc đó, thay vì gửi lại nguyên đơn, làm theo các bước sau.
- Đối chiếu lý do trong thông báo với các trường hợp không thụ lý mà Luật Khiếu nại quy định; ghi ra lý do nào bạn cho là không đúng và vì sao.
- Gửi văn bản tới chính người đã ký thông báo, đề nghị xem xét lại việc không thụ lý, kèm giấy tờ chứng minh điều kiện thụ lý đã đủ.
- Nếu không được trả lời hoặc vẫn giữ nguyên, trình bày với người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp, hoặc qua bộ phận tiếp công dân cấp trên.
- Giữ toàn bộ thông báo, văn bản đề nghị và bằng chứng gửi, vì chúng chứng minh bạn đã khiếu nại trong thời hiệu.
- Song song, tính toán thời hiệu khởi kiện; nếu quyết định gốc gây thiệt hại đáng kể, hỏi người làm nghề về khả năng đưa việc ra toà thay vì chờ thêm một vòng.
Việc không thụ lý trái luật có thể được xem là một hành vi hành chính, nhưng xử lý theo hướng nào cho có lợi phụ thuộc rất nhiều vào hồ sơ. Ở bước này nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề trước khi chọn đường.
Những lỗi khiến đơn nộp lại vẫn bị trả
Lỗi thứ nhất là chỉ sửa một chỗ được nêu. Như đã nói, thông báo thường chỉ nêu một lý do đầu tiên người xét đơn thấy; sửa xong chỗ đó, chỗ yếu tiếp theo lộ ra. Rà cả đơn trước khi nộp lại tiết kiệm được một vòng chờ.
Lỗi thứ hai là nộp lại ở nơi khác để "thử". Nếu lý do là thẩm quyền, đổi nơi là đúng; nếu lý do là điều kiện thụ lý, đổi nơi chỉ khiến đơn bị chuyển về và bạn mất thêm thời gian. Thời hiệu không dừng lại vì bạn đang thử.
Lỗi thứ ba là viết thêm cảm xúc thay vì thêm chứng cứ. Một lá đơn bị trả vì chưa thấy quan hệ trực tiếp mà nộp lại dài gấp đôi, nặng lời hơn, nhưng không thêm tờ giấy nào, gần như chắc chắn lại bị trả. Người xét đơn tìm điều kiện pháp lý, không tìm mức độ bức xúc.
Lỗi thứ tư là để quá lâu mới nộp lại. Sau khi nhận thông báo, hãy xử lý trong vài ngày. Nếu cần thời gian xin giấy tờ, ghi lại ngày bắt đầu xin để sau này chứng minh được vì sao chậm.
Câu hỏi thường gặp
Thông báo không thụ lý có phải là quyết định giải quyết khiếu nại không?
Không. Thông báo không thụ lý chỉ cho biết đơn chưa được đưa vào giải quyết, không kết luận khiếu nại đúng hay sai. Vì vậy bạn không dùng nó như quyết định lần đầu để khiếu nại lần hai, mà xử lý theo lý do được nêu.
Thông báo không thụ lý không ghi lý do thì làm gì?
Gửi văn bản tới người đã ký thông báo đề nghị nêu rõ lý do không thụ lý bằng văn bản. Không biết lý do thì bạn không sửa được đơn và cũng không có căn cứ để trình bày với cấp trên.
Đơn bị trả vì hết thời hiệu nhưng người khiếu nại đang nằm viện thì sao?
Khoảng thời gian bị trở ngại khách quan như ốm đau, điều trị dài ngày không tính vào thời hiệu khiếu nại. Bạn cần nộp lại đơn kèm giấy tờ chứng minh thời gian điều trị, có ngày bắt đầu và kết thúc rõ ràng.
Sau khi sửa đơn, có cần gửi lại đúng nơi cũ không?
Có, nếu lý do không thụ lý là lỗi hình thức hoặc điều kiện. Ghi ở đầu đơn rằng đây là đơn nộp lại sau thông báo không thụ lý số và ngày nào, kèm bản sao thông báo đó để đơn không bị coi là đơn trùng.
Không thụ lý vì không liên quan trực tiếp thì còn kênh nào?
Nếu bạn chỉ quan tâm chung mà không bị ảnh hưởng quyền lợi riêng, có thể dùng kênh phản ánh, kiến nghị, hoặc tố cáo nếu thấy có hành vi vi phạm pháp luật. Mỗi kênh có trình tự và người tiếp nhận riêng.